اوركلاك براي بسياري از كاربران هميشه جزو موضوعات جذاب بوده است و بعضي از آنها دقت بسياري را صرف تجربه اوركلاك مي‌كنند. در چند شماره قبل ما مطلبي راجع به اوركلاك پردازنده‌ها چاپ كرديم كه همانطور كه گفتيم بيشتري روي اوركلاك Core 2 Duo هاي اينتل تمركز داشت. براي گيم‌بازها كارت گرافيكي يك قطعه اساسي به شمار مي‌آيد و آنها سعي مي‌كنند بودجه‌اي مناسب را صرف آن كنند. كارت گرافيكي قلب يك سيستم گيم به شمار مي‌آيد و يك كارت گرافيكي خوب در اكثر مواقع به سرعت فريم‌هاي بالا منجر مي‌شود.

گيم‌بازهايي كه به اوركلاك پردازنده علاقه دارند، قطعا بدشان نمي‌آيد كه كارت گرافيكي خود را نيز اوركلاك كنند. اوركلاك كارت گرافيكي نيز همانند پردازنده سبب بالا رفتن سرعت فريم هنگام بازي كردن مي‌شود اما اينكه به ازاي يك اوركلاك مشخص، تا چه حد و يا چند درصد سرعت فريم بالا مي‌رود نكته كليدي اين قسمت به شمار مي‌آيد.
به طور كلي هم كارت گرافيكي و هم پردازنده روي سرعت فريم يك بازي تاثير مي‌گذارند. اينكه مي‌گوييم كارت گرافيكي بيشترين تاثير را روي سرعت فريم بازي دارد به اين معني نيست كه پردازنده نقش كوچكي در اين زمينه دارد.
تا زمانيكه كارت گرافيكي نيازهاي موتور گرافيكي يك بازي را تامين نكند، نقش پردازنده كمرنگ است ولي چنانچه مثلا در رزولوشن 768×1024 بازي مي‌كنيد و كارت گرافيكي به خوبي از عهده وظايفش بر مي‌آيد، يك پردازنده سريع به خوبي و با درصدهاي بالا سرعت فريم را افزايش مي‌دهد. به همين دليل توصيه مي‌كنيم در كنار اوركلاك كارت گرافيكي حتما به اوركلاك پردازنده نيز فكر كنيد.
ادامه مطلب را مطالعه فرمایید...

اما اوركلاك كارت گرافيكي يعني چه؟
پردازنده گرافيكي و حافظه موجود روي كارت گرافيكي در يك فركانس معين كار مي‌كنند. مثلا انويديا كارت گرافيكي جيفورس 8800iGTX را با فركانس هسته 575 مگاهرتز و فركانس حافظه 1800 مگاهرتز طراحي كرده است. اين مقادير به صورت پيش‌فرض براي اين كارت درنظر گرفته شده است و هر كارت 8800iGTX معمولي در اين فركانس‌ها كار مي‌كند.
تنها كاري كه شما هنگام اوركلاك انجام مي‌گيرد اين است كه اين فركانس‌ها افزايش مي‌يابد.
بسياري از شركت‌ها اين كار را خودشان انجام مي‌دهند يعني كارت‌هاي خود را در فركانس هسته و حافظه‌اي بيش از مقادير پيش‌فرض توليد مي‌كنند. كارت‌هايي كه توسط خود سازندگان اوركلاك مي‌شوند با نام پيش اوركلاك شده يا Pre-Over clocked يا Factory Over clocked شناخته مي‌شوند و معمولا هم شيوه نامگذاري متفاوتي دارند. مثلا شركت Point of View كارت‌هاي گرافيكي توليدي خود را به دو دسته تقسيم كرده است. يك سري كارت‌هاي معمولي و ديگري سريEXO Editions. كارت‌هاي سري معمولي اين شركت با فركانس‌هاي هسته و حافظه پيش فرض طراحي مي‌شوند و كارت‌هاي سريEXO ،داراي فركانس هسته و حافظه بيشتر نسبت به مدل‌هاي معمولي هستند. مثلا كارت جيفورس 8800iGTX معمولي اين شركت همان فركانس هسته و حافظه 575 و 1800 هرتز و كارت  8800iGTX نسخه EXO داراي فركانس هسته و حافظه 600 و 1900 مگاهرتز است.
مقدار اوركلاك بسته به تصميم سازنده و ظرفيت پردازنده گرافيكي و حافظه موجود روي كارت مي‌تواند زياد يا كم باشد. مثلا اين كارت داراي حدود 4 درصد اوركلاك هسته و 6 درصد اوركلاك حافظه است.  
مثال ديگر كارت‌هاي گرافيكي  ساخت XFX است كه نسخه‌هاي اوركلاك شده آنها در دو سري با نام‌هاي XXX و Extreme طراحي مي‌شوند.
در مورد همين كارت 8800iGTX، اين شركت نسخه Extremeآنرا با فركانس هسته و حافظه 600 و1900 مگاهرتز و نسخه XXX آنرا با فركانس‌‌هاي 630 و 2000 مگاهرتز به فروش مي‌رساند.
همانطور كه مي‌بينيد نسخهXXX درصد اوركلاك بالاتر و البته قيمت بيشتري هم دارد.
اگر دنبال اوركلاك بي‌دردسر هستيد خريد يك كارت گرافيكي از پيش اوركلاك شده بهترين راه‌حل براي شما است، به خصوص كه تمام عواقب و خطرات احتمالي ناشي از اوركلاك نيز متوجه سازنده كارت است و چنانچه مثلا كارت مشكلي پيدا كرد سازندگان بدون هيچ سوالي آنرا براي شما بر طرف مي‌كنند.
اما اين روش اوركلاك هزينه اضافي به دنبال دارد و بايد كارت‌هاي از پيش اوركلاك شده را با قيمت‌هاي بالاتر از مدل‌هاي معمولي بخريد.
اگر قصد چنين هزينه‌اي را نداريد بايد خودتان زحمت اوركلاك را بپذيريد! از اينجا به بعد قرار است ببينيم چطور در خانه مي‌توانيم كارت گرافيكي را اوركلاك كنيم.
اين كارت به دو روش انجام مي‌شود:اولي از طريق درايور كارت گرافيكي و دومي:از طريق بايوس موجود روي كارت گرافيكي.
فركانس مربوط به هسته و حافظه هر كارت گرافيكي درون بایوس موجود روی کارت گرافیک قرار دارد. تنظيمات مربوط به درايور كارت  هنگام بوت شدن ويندوز و Load شدن درايور كارت گرافيكي، این اعداد را از روی بایوس می خواند.
شما مي توانيد اعداد مربوط به اين فركانس را با نرم‌افزارهاي مخصوص تغيير دهيد تا كارت گرافيكي در محيط سيستم عامل با فركانس هسته و حافظه مورد نظر شما كار كند.
همچنين اعدادي که داخل بايوس موجود روي كارت گرافيكي وجود دارند را می توان تغییر داد.با تغيير اين اعداد از داخل بايوس، هر زمان كه كامپيوتر شما روشن مي‌ شود كارت گرافيكي با فركانس‌هاي جديد كار مي‌كند.
در واقع قضيه به اين صورت است كه با روشن شدن كامپيوتر فركانس‌ها از روي بايوس كارت گرافيكي خوانده مي‌شود با رسيدن به ويندوز، درايور كارت گرافيكي اعداد مربوط به فركانس هسته و حافظه را از روي بايوس كارت مي‌خواند و آنها را Load مي‌كند.
در صورتيكه كارت را با نرم افزار اوركلاك كنيد تنظيمات درايور كارت گرافيكي به نحوي تغيير مي‌كند كه از اطلاعات موجود در بايوس صرف‌نظر شده و فركانس‌هاي جديدي را كه شما در نرم‌افزار مشخص كرده‌ايد در نظر بگيرد.
ما به اوركلاك از طريق بايوس كاري نداريم چون هم پر دردسر و هم ريسك بالايي دارد.
ما براي نمونه، يك  كارت جيفورس 8600iGT ساخت ليدتك با فركانس هسته و حافظه پيش فرض540 و1400 مگاهرتز را در نظر گرفته‌ايم.
اين كارت جزو جيفورس‌هاي سري 8 بوده و ازDX 10 پشتيباني مي‌كند.
nTune
انويديا سازنده كارت‌هاي جيفورس در كنار درايور كارت‌هاي گرافيكي خود نرم‌افزاري با نام nTune عرضه مي‌كند.با نصب nTune در صفحه تنظيمات كارت گرافيكي شما، چندين گزينه جديد ظاهر مي‌شود كه Performance يكي از آنهاست.
با وارد شدن به اين گزينه جديد سوالي مبني بر اينكه مسئوليت تمامي اين تغييرات به عهده شما است پرسيده مي‌شود و در صورت موافقت شما،منوي Performance به‌طور كامل باز مي‌شود كه خود شامل چندين قسمت است.
در قسمت Adjust GPU Setting از اين منو مي‌توانيد فركانس هسته و حافظه كارت گرافيكي جيفورس خود را تغيير دهيد.
با فعال كردن گزينه مربوط به اوركلاك،مي‌توانيد فركانس هسته(core bus) و حافظه (memory bus) را در يك محدوده مشخص تغيير دهيد.
براي كارت 8600 GT اين محدود براي فركانس هسته بين135تا 1280مگاهرتز و براي حافظه   IDDRبين350 تا 2100 مگاهرتز بود.
خوب، حالا سوال اصلي اين است كه اين فركانس را تا چه حد افزايش دهيم؟
توجه داشته باشيد كه شما نمي‌توانيد هيچ يك از دو فركانس مذكور را به يكباره در حد اكثر حالت ممكن آنها قرار دهيد. هيچ دليلي ندارد كه كارت گرافيكي ما بتواند از پس فركانس هسته و حافظه 750 و 1800 مگاهرتز برآيد و در اكثر موارد بايد مقاديري كمتر از حداكثر مقدار ممكن را براي آنها در نظر بگيريم. حداكثر فركانس قابل براي هر كارت گرافيكي را مي‌توان مشخص كرد كه البته يك فرآيند زمان‌گير است.
تجربه نشان داده كه براي كارت‌هاي گرافيكي جيفورس، فركانس هسته تمام مدل‌ها را چشم بسته مي‌توان تا 10 درصد افزايش داد.
مثلا براي كارت،اين فركانس تا 540×1/0+540 = 594 مگاهرتز بدون هيچ خطري قابل افزايش است.
فقط لازم به ذكر است كه براي نخستين بار كه مي‌خواهيم حداكثر فركانس‌هاي قابل تحمل يك كارت را به دست آوريم بايد ابتدا از يك فركانس شروع كنيم و اين كار را نبايد همزمان انجام داد و مثلا ابتدا فركانس هسته را افزايش دهيد و پس از رسيدن به حد نهايي، شروع به افزايش فركانس حافظه كنيم تا حد نهايي آن نيز مشخص شود.
براي شروع ، فركانس هسته را در 595 مگاهرتز قرار داديم و با فشار كليد Apply تغييرات را اعمال كرديم. با فشار اين كليد ابتدا درايور كارت گرافيكي، فركانس مورد نظر را تست مي‌كند تا از يك حد مجاز و غير قابل تحمل خارج نشده باشد در صورت تاييد اعمال مي‌شود.
براي بررسي نهايي فركانس جديد لازم است كه اين فركانس داخل بازي مورد آزمايش قرار گيرد.
براي اين كار وارد يك بازي سه بعدي سنگين شويد بازي‌هايي نظير FEAR،DIRT يا STALKER براي اين آزمايش مناسب هستند.
رزولوشن را در حدي بگذاريد كه كارت گرافيكي دچار زحمت شود و اگر در اين شرايط مشكل پيش نيامد، فركانس مورد تاييد است.
اين مشكل مي‌تواند اين باشد كه هنگام بازي سيستم هنگ كند يا اينكه نقاط ريز سفيد رنگ يا  خط‌هاي باريك روي صفحه نمايان شوند. اگر اين مشكلات پيش آمد كه بايد سيستم را مجددا راه‌اندازي كنيد و فركانس كمتري را وارد كنيد ،اگر هم بدون مشكل بوديد كه مي‌توانيد افزايش فركانس را ادامه دهيد.
براي افزايش فركانس از اين به بعد بايد اين كار را در فواصل 10 يا 5 مگاهرتزي انجام دهيد.اينكه به يكباره فركانس هسته را 100 مگاهرتز افزايش دهيد،ممكن است باعث عبور شما از حد مجاز و آسيب‌ جدي به كارت گرافيكي شود. در هر بار افزايش 10 مگاهرتزي نتايج را ذخيره و وارد بازي شويد تا فركانس جديد را آزمايش كنيد. با افزايش فركانس به جايي خواهيد رسيد كه با وارد شدن به بازي يكي از مشكلات گفته شده رخ خواهد داد. در آن حالت فركانس را به يك مرحله قبل‌تر برگردانيد و افزايش را در فواصل خيلي كوتاه‌تر و مثلا 1 يا 2 مگاهرتزي انجام دهيد.
مثلا ما براي اين كارت ابتدا فركانس را از مقدار پيش فرض 540 به 595  مگاهرتز افزايش داديم.
پس از تست اين فركانس،افزايش را در فواصل 10 مگاهرتزي و تا 675 مگاهرتزي انجام داديم.
ما براي تست از بازيFEAR استفاده كرديم. در فركانس 675 هنگام بازي بعد از حدود 5 دقيقه صفحه قفل مي‌شد و مجبور به راه‌اندازي مجدد سيستم مي‌شديم.
اين بار فركانس هسته را     روي 665 گذاشتيم و شروع به افزايش فركانس در فواصل 2 هرتزي كرديم.بعد از چند بار افزايش فركانس و كاهش فاصله افزايش به 1 مگاهرتز متوجه شديم كه حداكثر فركانس هسته قابل تنظيم براي اين كارت 670 مگاهرتز است.هر فركانسي بالاتر از اين مقدار براي اين كارت،منجر به قفل شدن بازي FEAR پس از چند دقيقه بازي مي‌شد.ما فركانس هسته را در همين 670 مگاهرتز ثابت نگهداشتيم و در همين شرايط شروع به افزايش فركانس حافظه كرديم.ليدتك براي اين كارت از حافظه‌هاي GDDR3 ساخت سامسونگ استفاده كرده است و ما حدس زديم كه بتوانيم تا درصدهاي بالايي اين حافظه‌ها را اوركلاك كنيم.
اصولا حافظه‌هاي گرافيكي به خصوص نوع مرغوب آنها توانايي اوركلاك بالا،خيلي بيشتر از پردازنده گرافيكي را دارند.
ما افزايش فركانس حافظه را از 50 مگاهرتزي آغاز كرديم. طبق حالت قبل، پس از هر بار آزمايش نتايج را ذخيره، وارد بازي شديم تا فركانس جديد تائيد شود.در nTune فركانس حافظه به صورت DDR نمايش داده نمي‌شود ومنظور از فركانس مثلا 800 مگاهرتز، 1600 مگاهرتز در حالت DDR است كه بايد به آن توجه داشته باشيد.
با رسيدن به فركانس 900 مگاهرتز، هنگام بازي خط‌هاي شبيه برفك روي صفحه ظاهر مي‌شد. پس از راه‌اندازي مجدد فركانس را به 860 كاهش داديم و مشكل برطرف شد. با كمي پيش روي، 865 مگاهرتز بيشترين فركانس بود كه مي‌توانستيم براي حافظه‌هاي اين كارت در نظر بگيريم.
خوب ما فركانس 670 مگاهرتز را براي هسته و 865 مگاهرتز (1730 مگاهرتز DDR) را براي اين كارت گرافيكي و با استفاده از بازي FEAR ثبت كرديم.آزمايش فعلا در همين‌جا متوقف مي‌شود.
در منوي بالايي تنظيمات كارت گرافيكي در قسمت Profile اين شرايط را ذخيره مي‌كنيم و در قسمت Adjust Custom Rules طوري تنظيم مي‌كنيم تا اين تغييرات با هر بار بوت شدن ويندوز، به طور خودكار اعمال شوند.
ما اين شرايط را براي بازي‌هاي ديگر نيز آزمايش مي‌كنيم و مي‌خواهيم مطمئن شويم كه فركانس‌هاي  جديد فقط براي FEAR صادق هستند يا براي بازي‌هاي ديگر هم قابل استفاده هستند.در هفته آينده ادامه اين بحث را با مشخص شدن نتيجه اين آزمايش‌ها ادامه مي‌دهيم. به علاوه طرز كار با نرم‌افزار معروف Riva Tuner را به همراه چند توصيه كاربردي براي اوركلاك كارت گرافيكي ارائه خواهيم كرد.     

منبع مجله هفتگی عصر ارتباط